Investitsion loyihalarni amalga oshirish guruhlarida (ILAG) korrupsiyaviy xavf-xatarlarni bartaraf etish uchun kompleks, ya’ni ham xalqaro standartlarga, ham ichki nazorat tizimiga asoslangan choralarni qo‘llash lozim. Quyida ushbu xavflarni tizimli ravishda bartaraf etish bo‘yicha asosiy choralar keltirilgan: 1. Xaridlar jarayonida shaffoflikni ta’minlash Investitsiya loyihalarining eng zaif nuqtasi xaridlardir. Bu yerda inson omilini kamaytirish asosiy vazifadir. Elektron tender tizimi: Barcha xaridlar va pudratchilarni tanlash jarayonini ochiq elektron platformalarda o‘tkazish. Ikki bosqichli baholash: Texnik takliflarni moliyaviy takliflardan alohida baholash. Bu moliyaviy manfaatning texnik talablarga ta’sirini kamaytiradi. "Qora ro‘yxat" (Debarment list): Avvalgi loyihalarda o‘zini yomon ko‘rsatgan yoki korrupsiyada gumon qilingan kompaniyalarni tenderlardan chetlashtirish. 2. Qurilish va texnik nazoratni kuchaytirish Loyiha doirasidagi ishlar hajmi va sifatini nazorat qilish korrupsiyaga chek qo‘yadi. Mustaqil muhandis-nazoratchi: Loyihani qabul qilish va nazorat qilish uchun ILAGdan mustaqil bo‘lgan xalqaro yoki mahalliy auditorlik kompaniyalarini jalb qilish. Foto va video hisobdorlik: Bajarilgan ishlarning (ayniqsa, ko‘milgan ishlar — poydevor, kabel yotqizish va h.k.) har bir bosqichini foto/video orqali tasdiqlash va tizimga yuklash. Loyiha-smeta hujjatlarining ekspertizasi: Smetada narxlar sun'iy oshirilmaganini mustaqil ekspertlar orqali qayta tekshirish. 3. Moliyaviy va auditing nazorati Pul oqimlarining harakatini har bir "sent"igacha kuzatib borish lozim. Fidutsiyar nazorat: Xalqaro moliya institutlari (Jahon banki, OTB) standartlari asosida moliyaviy hisobotlarni yuritish. Kutilmagan audit: Rejali auditdan tashqari, kutilmaganda "loyiha joyiga chiqish" tekshiruvlarini o‘tkazish. Bank nazorati: Pudratchilarga to‘lovlarni faqat bajarilgan ishlar dalolatnomasi va texnik nazoratchi xulosasi asosida bank orqali amalga oshirish. 4. Komplayens va etik me’yorlar Xodimlar va loyiha ishtirokchilarining xulq-atvorini nazorat qilish. Manfaatlar to‘qnashuvi deklaratsiyasi: Loyiha xodimlari pudratchi kompaniyalarda o‘zlarining yoki yaqinlarining ulushi yo‘qligi haqida har yili deklaratsiya topshirishi. Insofli xabar berish (Whistleblowing): Korrupsiya haqida anonim xabar berish kanallarini (ishonch telefoni, botlar) yaratish va xabar beruvchini himoya qilish. Sanksiyalar va jazo: Korrupsiya holati aniqlangan taqdirda, nafaqat jinoiy javobgarlik, balki yetkazilgan zararni to‘liq qoplash mexanizmini joriy etish. Strategik chora: "Xavflar xaritasi" (Risk Map) Har bir loyiha boshlanishidan oldin Korrupsiyaviy xavf-xatarlar xaritasi tuzilishi kerak. Bu xarita quyidagilarni o‘z ichiga oladi: Xavf nuqtasi (Masalan: Uskunalar xaridi). Xavf darajasi (Yuqori/O‘rta/Past). Mas’ul shaxs. Bartaraf etish mexanizmi. Muhim: Investitsiya loyihalarida korrupsiyani yo‘qotish — bu faqat tekshirish degani emas, balki loyihani boshqarishda **"To‘rt ko‘z tamoyili"**ni (bir qarorni kamida ikki kishi yoki ikki bo‘lim mustaqil tasdiqlashi) joriy etishdir.

Ekologiya, ijtimoiy va yer munosabatlari bo‘limida korrupsiyani bartaraf etish nafaqat nazoratni kuchaytirishni, balki jarayonlarni inson irodasiga bog‘liq bo‘lmagan formatga o‘tkazishni talab qiladi. Ushbu sohada shaffoflikni ta’minlash — atrof-muhitni asrash va ijtimoiy adolatni qaror toptirishning yagona yo‘lidir.Quyida ushbu yo‘nalishdagi xavf-xatarlarni bartaraf etish bo‘yicha tizimli choralar keltirilgan:1. Yer munosabatlarida raqamli shaffoflikYer bilan bog‘liq har qanday qaror "yopiq eshiklar ortida" qabul qilinishiga chek qo‘yish lozim.E-Auksion tizimini kengaytirish: Yer uchastkalarini berishni faqat va faqat onlayn auksionlar orqali amalga oshirish. Inson omilini "nol"ga tushirish uchun tanlov mezonlarini avtomatlashtirish.Geoportallarni integratsiya qilish: Yerning toifasi, chegarasi va uning ustidagi cheklovlar haqidagi ma’lumotlarni ochiq xaritada (GIS texnologiyalari) aks ettirish. Bu "yashirincha" yer toifasini o‘zgartirish xavfini yo‘qotadi.Kosmik monitoring: Yerlardan maqsadsiz foydalanish yoki noqonuniy qurilishlarni sun’iy yo‘ldosh tasvirlari yordamida avtomatik aniqlash tizimini joriy etish.2. Ekologik nazoratda sub’ektivlikni kamaytirishInspektor va tadbirkor o‘rtasidagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri muloqot korrupsiyaning asosiy manbaidir.Masofaviy monitoring (Smart Monitoring): Yirik sanoat korxonalarining mo‘rilariga va oqova suv tarmoqlariga avtomatik datchiklar o‘rnatish. Ma’lumotlar real vaqt rejimida inspektorga emas, markaziy bazaga tushishi kerak.Ruxsatnoma berishni avtomatlashtirish: Ekologik ekspertiza xulosalarini "Yagona darcha" orqali, anonim tarzda (ekspert kimning loyihasini tekshirayotganini ko‘rmasligi kerak) ko‘rib chiqish.Daraxtlar reyestri: Har bir daraxtga raqamli pasport berish va ularning kesilishiga oid ruxsatnomalarni QR-kod orqali jamoatchilikka ochiq qilish.3. Ijtimoiy himoya va kompensatsiya tizimini isloh qilishDavlat va fuqaro o‘rtasidagi moddiy munosabatlarni qat’iy tartibga solish.Mustaqil baholash ustidan nazorat: Kompensatsiya miqdorini belgilaydigan baholovchi tashkilotlarni tasodifiy tanlash (random selection) tizimini joriy etish.Kompensatsiya reyestri: Kimga, qancha va nima uchun kompensatsiya to‘langani haqidagi ma’lumotlarni (shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilgan holda) shaffof e’lon qilish.Ijtimoiy audit: Ijtimoiy yordam oluvchilar ro‘yxatini shakllantirishda mahalla faollari va jamoatchilik vakillarining "Cross-check" (o‘zaro tekshiruv) tizimidan foydalanish.4. Tashkiliy va profilaktik choralarChoraMaqsadi"To‘rt ko‘z" tamoyiliMuhim qarorlar (masalan, yer ajratish) kamida ikki xil idora tomonidan tasdiqlanishi shart.Integrity TestingXodimlarni vaqti-vaqti bilan axloqiy barqarorlik va korrupsiyaga moyillik bo‘yicha testdan o‘tkazish.Jamoatchilik eshituvlariAtrof-muhitga ta’sir qiluvchi yirik loyihalar bo‘yicha qaror qabul qilishdan oldin majburiy ochiq muhokamalar o‘tkazish.5. Korrupsiyaga qarshi "Qizil chiziqlar" yo‘riqnomasiXodimlar uchun nima mumkin va nima mumkin emasligini aniq belgilovchi "Compliance Manual" ishlab chiqish:Tadbirkor bilan xizmat xonasidan tashqarida uchrashish taqiqlanadi.Har qanday sovg‘a (qiymatidan qat’i nazar) pora sifatida baholanadi.Murojaatni asossiz rad etish yoki muddatini cho‘zish intizomiy javobgarlikka sabab bo‘ladi.Ushbu choralarni hayotga tatbiq etish uchun birinchi navbatda **"Bo‘limning korrupsiyaviy xavf-xatarlar pasporti"**ni ishlab chiqish lozim.

Объектларда қурилиш ва реконструкция қилиш учун ўтказиладиган танловларни мониторинг ва назорат қилиш. Объектларда қурилиш ва реконструкция ишлари якунланган сўнг фойдаланишга топшириш ҳужжатларини коллегиал кўриб чиқиш.

Ўзбекистон Республикасининг тегишли Қонунлари ва АЖнинг буйруқ, фармойиш, ички тартиб қойидаларига риоя этишни таъминлаш. АЖнинг Коррупцияга қарши курашиш сиётига амал қилинишини таъмилаш.

Jahon banki (JB) loyihalarini amalga oshirish guruhlarida (PIU) korrupsiyaviy xavf-xatarlarni bartaraf etish nafaqat milliy qonunchilikka, balki Jahon bankining Fidutsiyar standartlariga (moliyaviy ishonch va shaffoflik qoidalari) qat’iy rioya qilishni talab etadi. Ushbu xavflarni tizimli ravishda bartaraf etish bo‘yicha asosiy choralar quyidagilardan iborat: 1. Xalqaro xarid standartlarini (STEP) joriy etish Jahon banki loyihalarida barcha xaridlar STEP tizimi orqali amalga oshiriladi. Bankning (E'tiroz yo'qligi) xulosasi: Yirik shartnomalar va tender hujjatlari bank mutaxassislari tomonidan tasdiqlanmaguncha keyingi bosqichga o‘tkazilmaydi. Bu ichki guruhning "o'zbilmonchilik" qilish xavfini keskin kamaytiradi. Ochiq xalqaro tenderlar: Milliy pudratchilar bilan birga xalqaro kompaniyalar ishtirokini ta'minlash orqali raqobatni kuchaytirish va mahalliy "klanlar" kelishuviga chek qo‘yish. Pudratchilarni "Due Diligence"dan o‘tkazish: Ishtirokchi kompaniyalarning JBning "Sanksiya ro‘yxati"da (firibgarlik uchun chetlatilganlar bazasi) bor-yo‘qligini tekshirish. 2. Moliyaviy menejment va Auditorlik nazorati Mablag‘lar sarflanishini har bir bosqichda monitoring qilish: Tashqi mustaqil audit: Loyiha har yili Jahon banki tomonidan tan olingan xalqaro audit kompaniyalari (masalan, "Katta to‘rtlik") tomonidan tekshirilishi shart. To'g'ridan-to'g'ri to'lovlar: Katta miqdordagi mablag‘larni loyiha guruhining hisob raqamiga emas, balki bank tomonidan bevosita pudratchining hisobiga o‘tkazish. Bu mablag‘larning loyiha guruhi tomonidan maqsadidan tashqari ishlatilishini oldini oladi. 3. Manfaatlar to'qnashuvini boshqarish va Etika Loyiha xodimlarining shaxsiy manfaatlarini jilovlash: Yillik aktivlar deklaratsiyasi: Loyiha rahbari va xarid mutaxassislari o‘z daromadlari va manfaatlar to‘qnashuvi yo‘qligi haqida har yili deklaratsiya topshirishi. To'rt ko'z tamoyili: Har qanday moliyaviy hujjat yoki qaror kamida ikki nafar mas’ul shaxs (masalan, loyiha koordinatori va moliya mutaxassisi) tomonidan imzolanishi shart. 4. Shikoyatlarni ko‘rib chiqish mexanizmi (GRM) Jahon banki loyihalarida GRM majburiy hisoblanadi. Anonim xabar berish: Loyiha ta’sirida bo‘lgan fuqarolar yoki pudratchilar korrupsiya haqida bankning maxsus INT bo‘limiga to'g'ridan-to'g'ri (anonim) xabar berishi mumkin. Shaffof hisobot berish: Murojaatlarning natijalari loyiha saytida e’lon qilinishi shart. 5. Raqamlashtirish va Monitoring Elektron monitoring (MIS): Loyihaning barcha ko'rsatkichlari, bajarilgan ishlar hajmi va sarflangan mablag'lar yagona boshqaruv axborot tizimiga (MIS) kiritilishi va bank tomonidan onlayn kuzatilishi. Dala nazorati: Bank missiyalarining loyiha amalga oshirilayotgan hududga kutilmagan tashriflari va bajarilgan ishlarni "joyida" ko'zdan kechirishi.

1)Jamiyatda amalga oshirilgan davlat xaridlari yuzasidan Ishchi guruh tomonidan o'rganish o'tkazish 2)Shartnoma va ho'jalik ishlari bo'limi xodimlari uchun korrupsiyaga qarshi kurashish, manfaatlar to'qnashuvi va davlat xaridlari mavzusida treninglar tashkil qilish

Тизимни рақамлаштириш. Контрагентларни мукаммал текшириш. Ўқув семинарлари ўтказиш.

Korrupsiyaviy xavf-xatarlarni bartaraf etish — bu shunchaki jazo choralari emas, balki tizimli va profilaktik yondashuvni talab qiladigan jarayon. Ushbu choralarni uchta asosiy yo‘nalishga bo‘lish mumkin: tashkiliy-huquqiy, texnik (raqamlashtirish) va ma’naviy-psixologik.Quyida korrupsiyani minimallashtirish bo‘yicha eng samarali choralar keltirilgan:1. Komplayens-nazorat tizimi Tashkilotda korrupsiyaga qarshi maxsus ichki nazorat tizimini joriy etish eng muhim qadamdir.Xavf-xatarlarni xaritaga tushirish: Har bir bo‘limning ish jarayoni tahlil qilinadi va qayerda korrupsiya sodir bo‘lishi mumkinligi aniqlanadi.Manfaatlar to‘qnashuvini deklaratsiya qilish: Xodimlar o‘zlarining shaxsiy manfaatlari (masalan, tenderda qatnashayotgan qarindoshi) haqida oldindan ma’lum qilishga majburligi.Etika kodeksi: Xodimlarning xulq-atvori va sovg‘alar qabul qilish tartibini belgilovchi qat’iy qoidalar.2. Jarayonlarni raqamlashtirish va inson omilini kamaytirishKorrupsiya ko‘pincha yuzma-yuz muloqot va sub’ektiv qaror qabul qilish bor joyda rivojlanadi.Elektron xaridlar (E-tender): Inson aralashuvisiz, eng maqbul narx va sifatni avtomatlashtirilgan tizim tanlaydi.Yagona darcha tamoyili: Mijoz va ijrochi o‘rtasidagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri muloqotni cheklash.Blockchain texnologiyasi: Ma’lumotlar o‘zgarmasligini va har bir tranzaksiya shaffofligini ta’minlash (ayniqsa aktivlar va yer resurslari bilan bog‘liq masalalarda).3. Kadrlarni saralash va rotatsiya qilishTo‘g‘ri tanlangan kadr — korrupsiyaga qarshi eng yaxshi qalqon."Tozalik" testi : Nomzodlarni ishga olishda ularning o‘tmishdagi faoliyati va axloqiy prinsiplarini tekshirish.Xodimlar rotatsiyasi: Korrupsiyaga moyil lavozimlarda (ombor mudiri, xarid mutaxassisi, nazoratchi) ishlayotgan xodimlarni har 2-3 yilda almashtirib turish. Bu "kelishib olish" zanjirlarini uzadi.Munosib mehnat haqi: Xodimning moddiy ehtiyojlari kompaniya tomonidan qoplanishi uning "noqonuniy daromad"ga bo‘lgan ehtiyojini kamaytiradi.4. Nazorat va hisobdorlik mexanizmlariChoraMaqsadiIchki va tashqi auditMoliyaviy hujjatlardagi shubhali amaliyotlarni muntazam tekshirish."Ishonch telefoni" Korrupsiya haqida anonim xabar berish imkoniyatini yaratish va xabar beruvchini himoya qilish.Ochiqlik va shaffoflikTashkilotning moliyaviy hisobotlarini va sarflangan mablag‘larni jamoatchilikka e’lon qilib borish.5. Korrupsiyaga qarshi immunitetni shakllantirishXodimlarda korrupsiyaga nisbatan nafrat va toqatsizlik hissini uyg‘otish.Muntazam treninglar: Korrupsiya uchun belgilangan jazo va uning jamiyatga zarari haqida tushuntirish ishlari.Jazo muqarrarligi: Har qanday qonunbuzilish holati bo‘yicha shafqatsiz choralar ko‘rilishi va bu boshqalarga o‘rnak bo‘lishi uchun ommalashtirilishi.

Jarayonlarni to'liq raqamlashtirish

xodimlarni o'qitish

Raqamlashtirish

kadrlarni o'qitish

Jarayonlar to'liq raqamlashtirish

ushbu funksiyaga tegishli xodimlarni o'qitish

Jarayonlar to'liq raqamlashtirish

ushbu funksiyaga tegishli xodimlarni o'qitish

Jarayonlar to'liq raqamlashtirish

ushbu funksiyaga tegishli xodimlarni o'qitish

Jarayonlar to'liq raqamlashtirish

ushbu funksiyaga tegishli xodimlarni o'qitish

Jarayonlar to'liq raqamlashtirish

ushbu funksiyaga tegishli xodimlarni o'qitish

Jarayonlar to'liq raqamlashtirish

ushbu funksiyaga tegishli xodimlarni o'qitish

Tarkibiy bo‘linmalarda mehnat munosabatlarini (ishga qabul qilish, boshqa ishga o‘tkazish, attestatsiyadan o‘tkazish) amalga oshirilishda korrupsiyaga qarshi asosiy talablar va tartib-taomillarga rioya etilishi ustidan nazorat tadbirini amalga oshirish hamda natijasi bo‘yicha bo‘yicha taklif va tavsiyalar berish.

ЭГҲУга ташқи ва ички таъсир кўрсатишга қарши чора-тадбирлар ишлаб чиқиш. Ходимлар орасида профилактик тадбирлар ўтказиш.

Маиший газ баллонларни FICE-ID орқали сотиш. Ходимлар орасида профилактик тадбирларни амалга ошириш.

Kollegial ekspertiza, tenderlar

Korxonada shartnomaviy ishlar jarayonini yuritishning avtomatlashtirilgan elektron 1S_BITIM tizimi joriy etish. Korxonaning moddiy-texnik ta'minot sohasida korrupsiyaga qarshi asosiy talablar va tartib-taomillarga rioya etilishi ustidan nazorat tadbirini amalga oshirish hamda natijasi bo‘yicha bo‘yicha taklif va tavsiyalar berish.

1. Bo'linma xodimlari bilan "Manfaatlar to'qnashuvi" va "Korrupsiyaga qarshi kurashish" mavzularida seminar treninglar tashkil etish. 2. 2026-yil II-choragi davomida ISO 37001 xalqaro standarti talablari asosida rejalashtirilgan dasturga muvofiq bo'linmada audit o'tkazish. 3. Huquq tartibot organlari ishtirokida o'tkaziladigan davra suhbatida bo'linma xodimlari qatnashishini ta'minlash. 4. Bo'linmada tovar moddiy boyliklari hisobini 1C korxona dasturida yuritilishini to'liq ta'minlash.

Tashish jarayonining markazlashgan tezkor boshqaruvini tashkil etishdagi ma’muriy hisobot shakllarini, poyezdlarning harakatlanishini hisobga olish bilan bog‘liq hujjatlarni raqamlashtirish, bu bilan bog‘liq platformalarni takomillashtirish

Qish sharoitlarida yer inshootlarini tayyorlash uchun muzga qarshi ishlov beruvchi maxsulotlarni (yonilg'i moylash maxsulotlarini) no'to'g'ri taqsimlash natijasida yer inshootlari va boshqalarga zarar yetkazishni oldini olish maqsadida sarflangan maxsulotlar bo‘yicha sarf-xarajat dalolatnomalari va qoldiq maxsulotlarni sanoqdan o‘tkazish yo‘li bilan domiy nazorat qilish. Aniqlangan kamchiliklarni operativ yig‘ilishlarda ko‘rib chiqish uchun kiritish.

Tashish jarayonini boshqarish tizimini raqamlashtirish, mijozlar bilan ishlashda ko‘rsatilayotgan temir yo‘l xizmatlari shaffofligini ta’minlash maqsadida “Yagona darcha” elektron dasturi tizimini takomillashtirish; tashishni rejalashtirish uchun zarur bo‘lgan boshqa dasturlar bilan integratsiya qilish